Η ΟΛΙΓΑΡΧΕΣ ΕΚΟΛΑΠΤΟΥΝ ΤΟ ΑΥΓΟ ΤΟΥ ΦΙΔΙΟΥ. Πώς οι ολιγάρχες εκκολάπτουν τον φασισμό μέσω ΜΜΕ και αλγορίθμων. Η δημοκρατία, για πρώτη φορά μετά τη συγκρότησή της στη νεότερη εποχή, καλείται να λειτουργήσει υπό την πίεση μιας «πλατφορμοποιημένης» δημόσιας σφαίρας. Στο επίκεντρο αυτής της μεταμόρφωσης βρίσκεται ένα δυσοίωνο φαινόμενο: η συστηματική άσκηση εξουσίας από μια νέα τάξη ολιγαρχών, οι οποίοι αξιοποιούν τα παραδοσιακά Μέσα Ενημέρωσης και τους αλγόριθμους των ψηφιακών πλατφορμών για να εκκολάψουν το «αυγό του φιδιού» του σύγχρονου φασισμού. Όπως υποστηρίζει ο Άρης Χατζηστεφάνου, η προπαγάνδα είναι πλέον «εγγεγραμμένη στο DNA των αλγόριθμων». Το παρόν άρθρο επιχειρεί μια ακαδημαϊκή, αντιφασιστική και αριστερή ανάλυση αυτού του μηχανισμού, αναδεικνύοντας τη διαπλοκή ολιγαρχικής ιδιοκτησίας, αλγοριθμικής χειραγώγησης και φασιστικής ιδεολογίας. Η ολιγαρχική κατάληψη της «τέταρτης εξουσίας». Ο έλεγχος των Μέσων Ενημέρωσης αποτελεί το θεμέλιο της ολιγαρχικής στρατηγικής. Στην Ελλάδα, το φαινόμενο αυτό έχει λάβει ιδιαίτερα ανησυχητικές διαστάσεις. Η οικονομική κρίση του 2008 δημιούργησε ένα αποδυναμωμένο τοπίο, επιτρέποντας σε νέους επιχειρηματίες να εξαγοράσουν πτωχευμένους ομίλους και να αναπτύξουν ένα μοντέλο συγκέντρωσης ιδιοκτησίας που συνδυάζει αθλητικές ομάδες, ναυτιλιακές εταιρείες και πλήθος Μέσων. Ο Βαγγέλης Μαρινάκης, ο Γιάννης Αλαφούζος και άλλοι επιχειρηματίες κατέχουν πλέον ολόκληρα μιντιακά οικοσυστήματα —από εφημερίδες και ιστοσελίδες μέχρι τηλεοπτικά κανάλια. Η μετατροπή των Μέσων σε πεδία «μαχών» και «όπλα» επηρεασμού ανάμεσα σε ισχυρά ανταγωνιστικά συμφέροντα δημιουργεί ένα μοντέλο «τοξικής αλληλεξάρτησης». Όταν η είδηση υπηρετεί την επιχειρηματική ατζέντα του ιδιοκτήτη —όπως στην περίπτωση όπου Μέσα της Alter Ego έβαλαν κατά της Skroutz λίγες εβδομάδες μετά το λανσάρισμα του ανταγωνιστικού Shopflix, στο οποίο συμμετείχε ο ίδιος όμιλος— τότε η δημοσιογραφία παύει να είναι τέταρτη εξουσία και μετατρέπεται σε υπηρέτρια της ολιγαρχίας. Οι αλγόριθμοι ως μηχανισμοί ιδεολογικής ηγεμονίας. Οι αλγόριθμοι των κοινωνικών δικτύων δεν είναι ουδέτερα εργαλεία. Λειτουργούν ως μηχανισμοί που ενισχύουν συγκεκριμένες αφηγήσεις και, μέσα από την αρχή της απήχησης (engagement), αναδεικνύουν περιεχόμενο με υψηλή συναισθηματική ή πολωτική αξία. Το αποτέλεσμα είναι η δημιουργία «θαλάμων ηχούς» (echo chambers) και «φίλτρων-φούσκας» (filter bubbles), όπου ο χρήστης εκτίθεται κατ' επανάληψη σε όμοιες απόψεις, ενισχύοντας την πολιτική πόλωση. Η αλγοριθμική ενίσχυση δημιουργεί «βρόχους ανατροφοδότησης»: όσο περισσότερο ο χρήστης αλληλεπιδρά με ένα είδος περιεχομένου, τόσο ο αλγόριθμος προσαρμόζεται ώστε να προτείνει παρόμοιο υλικό, ενισχύοντας περαιτέρω την ίδια κατηγορία απόψεων. Αυτό το φαινόμενο αποκτά ιδιαίτερη πολιτική σημασία όταν συνδυάζεται με την ολιγαρχική ιδιοκτησία των πλατφορμών. Όπως επισημαίνει ο Άρης Χατζηστεφάνου, οι ολιγάρχες των μέσων ενημέρωσης μπορούν να ασκούν «πολύ πιο ασφυκτικές» μορφές ελέγχου, έχοντας πλέον τη δυνατότητα να παρεμβαίνουν ακόμα και στους ίδιους τους αλγόριθμους —όπως όταν ένας ολιγάρχης αγόρασε το CBS και σύντομα απέκτησε τον έλεγχο του αλγόριθμου του TikTok στις Ηνωμένες Πολιτείες. Τεχνοφασισμός. Η νέα μορφή της εξουσίας. Ο σύγχρονος φασισμός δεν έρχεται πάντα με μπότες, στολές και σύμβολα σε κόκκινο. Έρχεται μέσα από οθόνες, αλγόριθμους και «εξατομικευμένες» ροές ενημέρωσης. Οι μεγαλοκαπιταλιστές της Silicon Valley έχουν αναπτύξει το δικό τους στρώμα «διανοούμενων» —τεχνοκρατών, data scientists, influencers και opinion makers που λειτουργούν ως ιδεολογικοί μηχανικοί του νέου καθεστώτος. Όπως το αστικό κράτος του 19ου και 20ού αιώνα δημιούργησε τους δικούς του διανοούμενους για να σταθεροποιήσει την καπιταλιστική ηγεμονία, έτσι και σήμερα οι Elon Musk, Peter Thiel, Mark Zuckerberg παράγουν νέες μορφές διανοητικής εργασίας που αναπαράγουν την τεχνοκρατική εξουσία. Ο Antonio Gramsci, στην ανάλυσή του για τους διανοούμενους και τον ρόλο τους στη διαμόρφωση της ηγεμονίας, περιγράφει πώς κάθε κοινωνική ομάδα που αναδύεται από την οικονομική παραγωγή δημιουργεί οργανικά ένα στρώμα διανοουμένων που της προσφέρει συνοχή και αυτογνωσία. Σήμερα, οι τεχνο-ολιγάρχες δεν δρουν μόνο ως οικονομική δύναμη, αλλά παράγουν και την ιδεολογία που τη νομιμοποιεί. Παρέχουν ιδεολογική κάλυψη στην απολυταρχία της τεχνολογίας, νομιμοποιώντας την ως «την αναπόφευκτη πορεία της προόδου». Η απειλή αυτή δεν είναι θεωρητική. Οι αλγοριθμικές προκαταλήψεις, η επιτήρηση, η πολιτική χειραγώγηση της κοινωνίας, η πόλωση και ο έλεγχος του ψηφιακού δημόσιου λόγου, η συγκέντρωση ισχύος στις μεγάλες τεχνολογικές εταιρείες και η ανάδειξη των τεχνο-ολιγαρχών σε ρυθμιστές του κοινωνικοπολιτικού πεδίου συνιστούν ήδη μια νέα μορφή φασιστικής διακυβέρνησης. Αντιφασιστική απάντηση. Η αποαλγοριθμοποίηση της δημόσιας σφαίρας. Η αντιφασιστική αριστερά οφείλει να αναγνωρίσει ότι η πάλη κατά του φασισμού σήμερα περνά μέσα από την πάλη κατά της αλγοριθμικής ηγεμονίας. Αυτό προϋποθέτει: Πρώτον, την άρση του μυστικού χαρακτήρα των αλγορίθμων. Οι πολίτες έχουν δικαίωμα να γνωρίζουν πώς λειτουργούν αυτοί οι μηχανισμοί και πώς διαμορφώνουν την πληροφόρησή τους. Δεύτερον, τη δημόσια ιδιοκτησία και δημοκρατικό έλεγχο των υποδομών επικοινωνίας. Όσο οι αλγόριθμοι παραμένουν ιδιωτικά εργαλεία στα χέρια ολιγαρχών, η δημοκρατία θα βρίσκεται υπό διαρκή απειλή. Τρίτον, τη συνειδητοποίηση ότι ο φασισμός δεν είναι απλώς μια πολιτική ιδεολογία αλλά ένα σύστημα εξουσίας που αναπαράγεται μέσα από τις υλικές συνθήκες της επικοινωνίας. Η αριστερά πρέπει να αναπτύξει μια κριτική πολιτική οικονομία των αλγορίθμων, αποκαλύπτοντας πώς η ίδια η αρχιτεκτονική της ψηφιακής πληροφόρησης ενσωματώνει ταξικές και ιεραρχικές σχέσεις Οι ολιγάρχες, αξιοποιώντας τόσο τα παραδοσιακά ΜΜΕ όσο και τους αλγόριθμους των ψηφιακών πλατφορμών, εκκολάπτουν το αυγό του φιδιού του σύγχρονου φασισμού. Η διαδικασία αυτή δεν είναι συμπτωματική ούτε αναπόφευκτη· είναι το αποτέλεσμα συγκεκριμένων ταξικών στρατηγικών και συμφερόντων. Η αντιφασιστική αριστερά, αντλώντας από την παράδοση του Γκράμσι και της κριτικής θεωρίας, οφείλει να αποκαλύψει αυτούς τους μηχανισμούς και να προτείνει εναλλακτικές μορφές οργάνωσης της δημόσιας σφαίρας —όχι περισσότερη τεχνολογία, αλλά περισσότερη δημοκρατία. Όπως έγραψε ο Μπρεχτ: «Η μήτρα είναι γόνιμη ακόμα». Το αυγό του φιδιού μπορεί να σπάσει — αν το συνθλίψουμε πριν εκκολαφθεί. Agora Ath